Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական դաշտը վերածվում է նոր ճարտարապետության, որտեղ տնտեսական շահերը, ռազմավարական հաշվարկները և դիվանագիտական ձևակերպումները խորապես հյուսված են միմյանց հետ։ Այս նոր կարգի հիմքում ընկած են տրանսպորտային և լոգիստիկ զարկերակները, որոնք փաստացի շրջանցում են Հայաստանը և սեղմում են օղակը նրա շուրջը։
Այս գործընթացի վառ դրույթը 2026 թվականի հունիսի 8-ին Ստամբուլում տեղի ունեցած եռակողմ հանդիպումն էր, որտեղ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարներ՝ Հաքան Ֆիդանը, Ջեյհուն Բայրամովը և Մակա Բոչորիշվիլին, ստորագրեցին Ստամբուլյան հռչակագիր։ Այս փաստաթուղթը հիմք է դնում նոր տարածաշրջանային ճարտարապետությանը, որտեղ «Միջին միջանցքը» այլևս տեսական նախագիծ չէ, այլ լիարժեք գործող մայրուղի, որը պատրաստ է ընդունել բեռնափոխադրումների աննախադեպ ծավալներ։
Այս նախագծերի շարքին է պատկանում նաև Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգիծը, որի արդիականացումը պաշտոնապես ավարտվեց հունիսի 2-ին, վրացական Ախալքալաքում։ Այս երկու նախագծերն էլ ստանում են նոր, «կանաչ էներգետիկայի» ժամանակակից փաթեթավորում։ Անկարան և Բաքուն ձգտում են լեգիտիմացնել սեփական դիրքերը արևմտյան գործընկերների աչքում՝ կասպիական էլեկտրաէներգիայի արտահանման հաշվին, հաջողությամբ օգտագործելով գլոբալ էկոլոգիական հարթակները, ինչպիսիք են COP31-ը և WUF13-ը։
Սակայն նման մասշտաբային տնտեսական ենթակառուցվածքային նախագծերը պահանջում են անվտանգության հուսալի և անխոցելի վահան։ Հենց այստեղ է բացահայտվում հռչակագրի ամենավտանգավոր շերտը։ Կողմերը այլևս չեն սահմանափակվում միայն ավանդական սպառնալիքներով, այլ առաջնային պլան են մղել կիբերհարձակումներն ու հիբրիդային պատերազմները։ Սա վկայում է տարածաշրջանում վերահսկողության համատեղ ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների խորացման մասին։
Սահմանների անձեռնմխելիության և տարածքային ամբողջականության մասին բարձրաձայն ձևակերպումները, որոնք առաջին հայացքից ուղղված են Վրաստանի աշխարհաքաղաքական հավատարմության ապահովմանը, իրականում ամրագրում են մի իրողություն, որտեղ Հարավային Կովկասում խաղի կանոններն ավելի ու ավելի են թելադրվում բացառապես թուրք-ադրբեջանական տանդեմի կողմից։ Այս ամբողջ համակարգի անխափան գործունեության համար Անկարային և Բաքվին անհրաժեշտ է միայն մեկ վերջին դետալ՝ Հայաստանի վերջնական հաշտեցումը ստեղծված իրողությունների հետ, ինչը փաստաթուղթի տեքստում դիվանագիտորեն անվանվել է «դրական դինամիկա» Երևանի և Բաքվի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում։ Խոսքը ոչ թե արդար տարածաշրջանային համակեցության, այլ կազմակերպված «կեղծ խաղաղության» մասին է։ Խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման կոչերը ոչ թե կայունության երաշխիք են, այլ Հայաստանին սեփական ինքնիշխան քաղաքական կուրսից վերջնականապես զրկելու և նրան թուրք-ադրբեջանական տնտեսական ու քաղաքական ազդեցության լուռ կցորդի վերածելու փորձ, որի հաջորդ արարը, ըստ ամենայնի, նախատեսվում է խաղարկել Վրաստանում 2027 թվականին։
